Οθωμανική πήλινη κεφαλή πίπας καπνού (λουλάς) (19ου αιώνα) ΣΠΑΝΙΟ

Οθωμανική πήλινη κεφαλή πίπας καπνού (ιστορικά γνωστή ως λουλάς ή lüle στα τουρκικά). Πρόκειται για ένα σημαντικό τεκμήριο της οθωμανικής και νεότερης καπνιστικής παράδοσης, το οποίο χρονολογείται κατά κανόνα μεταξύ του 18ου και του 19ου αιώνα.

Είναι κατασκευασμένο από εκλεκτό, καλά κοσκινισμένο κόκκινο πηλό (τερακότα), ο οποίος έχει λειανθεί και στιλβωθεί εξωτερικά για να αποκτήσει αυτή την ελαφρώς γυαλιστερή υφή. Οι πίπες αυτές δεν ήταν ενιαίες. Στο δεξί, επιμήκες τμήμα (την υποδοχή) προσαρμοζόταν ένα μακρύ, αποσπώμενο ξύλινο στέλεχος από καλάμι (το λεγόμενο τσιμπούκι). Στο αριστερό, κάθετο τμήμα (τον λουλά) τοποθετούσαν τον καπνό. Το σώμα και το χείλος του λουλά φέρουν ανάγλυφα, εγχάρακτα γεωμετρικά μοτίβα και λεπτές κάθετες γραμμώσεις (ζώνες), οι οποίες γίνονταν με ειδικές μήτρες ή σφραγίδες κατά την παραγωγή.

Κατά την οθωμανική περίοδο, το κάπνισμα με τσιμπούκι ήταν εξαιρετικά δημοφιλές σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Υπήρχαν μάλιστα διάσημα κέντρα παραγωγής τέτοιων πήλινων λουλάδων, με κορυφαίο τη συνοικία Τοπχανέ (Tophane) στην Κωνσταντινούπολη, η οποία ειδικευόταν σε κόκκινες πίπες εξαιρετικής ποιότητας που θεωρούνταν είδη πολυτελείας. Παρόμοια εργαστήρια υπήρχαν επίσης στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα και σε άλλες πόλεις της αυτοκρατορίας.